Eckstein-Lezer

Eckstein-Lezer, joodse onderduikers in Muntendam

Hoe een Joods echtpaar de oorlog overleefde.

12 Muntendammer joden kwamen in concentratie kampen om het leven. Dit verhaal gaat echter over een joods echtpaar uit Muntendam welke de oorlog wel overleefden, zij zaten drie jaar ondergedoken en werden deze lange periode zeer liefdevol, met alle gevaar hieraan verbonden geholpen door de familie Kroeze uit Muntendam.

Eckstein-Lezer, trouwfoto Comprecht Eckstein en Rosetta Lezer, 25-08-1933

trouwfoto Comprecht Eckstein en Rosetta Lezer, 25-08-1933

We citeren van een bandopname uit 1992. Trijn Bakker had toen een interview met Hendrik Kroeze op dat moment 94 jaar oud. Ook zijn zoon Piet was bij dit gesprek aanwezig. Al in 1941 had Kroeze bezoek van enige mensen afkomstig uit Amsterdam. Zij kwamen spreken over het oprichten van een ondergrondse verzetsgroep. Kroeze had toen der tijd een aannemersbedrijf en bouwmaterialen handel aan de Nieuweweg, op de plek waar heden Ubbens Bouwmaterialen is gevestigd. De kelder onder het kantoor van hun bedrijf werd daarop al enigszins ingericht voor het onderbrengen van toekomstige onderduikers. Een tijd later kwam Kroeze bij toeval in gesprek met Comprecht Eckstein, onderwijzer aan de school in Tripscompagnie. Hij had voordien nimmer met deze man gesproken maar wist dat de Ecksteins van joodse huize waren en groot gevaar liepen om door de Duitsers te worden opgepakt. Hij attendeerde Eckstein hierop en vroeg hem of ze al een onderduik adres hadden. Eckstein vertelde dat ze ergens mee bezig waren. Kroeze deed hem het aanbod bij hem te komen als het andere adres niet mocht gelukken. Een week later stond Eckstein plotseling voor Hendrik Kroeze en vroeg of zijn aanbod nog steeds gold. Op het andere adres bleek men niet meer welkom te zijn. Kroezes antwoord was kort maar krachtig: Ik heb je dat aanbod gedaan en dat wil ik nakomen, kom maar. Nog dezelfde dag kwamen Comprecht Eckstein en zijn vrouw Rosetta Eckstein – Leezer (kinderen had men niet) in de avond bij Kroeze. Het was 4 oktober 1942. Ze werden tijdelijk ondergebracht in een loods op de werf omdat de kelder onder hun kantoor nog verder als woonruimte moest worden ingericht. En zo begon een onderduik periode welke tot 14 april 1945 zou duren. De kelder werd daarna voortvarend aangepakt, het werd bijna een woning, compleet met closet enzovoort.

eckstein-lezerMaar weinigen waren ervan op de hoogte dat er in deze kelder onderduikers waren gehuisvest: Kroeze en zijn vrouw, hun oudste zoon Piet en een inwonende schoonmoeder. Zoon Piet zorgde voor het legen en schoonmaken van het toilet en bracht vaak het eten naar de onderduikers. Dit werd zoveel mogelijk in de avonds gedaan, om te voorkomen dat anderen in de gaten kregen van wat hier gebeurde. Om wat lichtinval te hebben en voor wat verse lucht zaten er aan de zijkant van de kelder onder het aardoppervlak kleine raampjes. Boven deze openingen waren roosters geplaatst. Tot ineens Duitse soldaten verschenen welke schietoefeningen in de buurt hadden. Op de roosters werden toen een stapel dakpannen geplaatst en soldaten welke een rust pauze hadden gingen zonder te weten wie er onder hun verbleven rustig op zitten! Toch een hele belasting voor de fam, doch men ging stug door, op een gegeven moment was men tijdelijk met totaal 17 personen ! Thuis verbleven er tijdelijk ook nog mensen uit Amsterdam en Den Helder. Al deze monden moesten wel worden gevoed en doordat men voedsel op bonnen kon verkrijgen welke alleen voor hun gezin waren bestemd waren deze verstrekte bonnen lang niet voldoende voor zoveel personen. Door de verzetsgroep werd toen overwogen het bonnenkantoor in Muntendam te overvallen, doch door een eerdere overval in Zuidbroek waren de Duitsers achterdochtig geworden en werd de uitgifte naar een verdieping overgeplaatst met onder aan de trap een gewapende bewaker. Na controle door Kroeze werd afgezien van het “wegnemen”van de voedselbonnen. Bij een overval zouden zeker doden zijn gevallen. Volgens Kroeze is men nooit echt bang geweest om b.v. te worden verraden. Vol vertrouwen ging men gewoon door.

Voedsel werd ook wel op andere manieren verkregen, Kroeze kreeg bezoek van een boer die hem vertelde dat binnen enkele dagen zijn varkens door de Duitsers werden weggehaald. Dit was zonde van het vlees, en er werd besloten zo gauw mogelijk wat varkens in het geheim te gaan slachten. Een zoon van slager Antonides uit Zuidbroek was bereid dit karwei op zich te nemen. Op de boerderij werd geslacht en de grove delen werden in de late avond op een fietskar naar Muntendam vervoerd. Ook dit vervoer was niet van gevaar ontbloot, niemand mocht rond die tijd nog bij de weg vertoeven. Het varken werd voor eerst opgehangen in het tuinhuisje maar werd de volgende dag ontdekt door één van hun kinderen, die zag door de vitrage het varken hangen en melde dit aan de ouders. Hierop werden er gauw provisorisch overgordijnen voor de ramen gehangen. Zo gauw als mogelijk kwam Antonides terug om op een avond het varken verder te verwerken. Het vlees werd ingemaakt en overgebracht naar de kelder alwaar de onderduikers verbleven. Dit vond men een veilige plek, want joden eten geen varkensvlees!

Het mag duidelijk zijn dat het ook voor het ondergedoken echtpaar lange dagen waren in eenzaamheid. Alleen in de avond was er contact en als alles veilig was ging men naar boven en kon men op terrein van Kroeze wat gaan wandelen. Overdag was vooral mevr.Eckstein bezig met wat brei en verstelwerk voor de familie. Dhr.Eckstein las veel en maakte o.a. tegeltjes voorzien van spreuken of gebeurtenissen. In de kelder van de onderduikers werd nog meer verboden werk verricht, voor de “ondergrondse”werden krantjes gedrukt, die via allerlei koeriersdiensten hun weg vonden door heel Nederland.

En zo leefde men van dag tot dag naar het einde van de oorlog. Op 14 april 1945 konden de heer en mevr. Eckstein eindelijk in volle vrijheid uit hun kelder tevoorschijn komen. Men had de oorlog overleefd dankzij een onbaatzuchtige familie uit Muntendam.

Vele jaren na de oorlog werd de heer Kroeze voor dit staaltje mensenhulp een Koninklijke onderscheiding opgespeld door de toenmalige burgemeester Apotheker. In 1995 werd de fam. Kroeze door Yad Vashiem in Israel, in aanwezigheid van zoon Pieter en zijn vrouw hiervoor erkend als rechtvaardigen onder de volkeren. Pieter zijn naam en die van zijn ouders zijn vereeuwigd in een plaquette, op deze bijzondere plek in Israel.

Comprecht Eckstein heeft niet lang van zijn vrijheid na de oorlog mogen genieten, hij overleed op 24 oktober 1945 in Wildervank. Zijn vrouw vertrok later naar een joods bejaarden tehuis in Amsterdam alwaar zij op hoge leeftijd is overleden. Tot aan haar dood heeft de fam.Kroeze altijd contact met haar gehouden. Op hoge leeftijd deed mevr.Eckstein nog de volgende uitspraak: We zijn 3 jaar lang met heel veel liefde verzorgd, zonder dat we een cent konden of behoefden te betalen en nu in dit Joods bejaarden tehuis, onder geloofsgenoten, betaal ik dubbel !

Schuilkelder Kroeze Nieuweweg Muntendam anno 2015

Schuilkelder Kroeze Nieuweweg Muntendam anno 2015

De schuilkelder Kroeze Nieuweweg Muntendam

De schuilkelder Kroeze Nieuweweg Muntendam anno 2015

De schuilkelder Nieuweweg Muntendam

De schuilkelder Nieuweweg Muntendam anno 2015

Reageren is niet mogelijk